HÀNH HƯƠNG VỀ ĐỀN HÙNG, NHÀ TÙ SƠN LA VÀ ĐIỆN BIÊN PHỦ

Trước khi vào tiếp quản Thủ đô, sáng 19-9-1954, Đại đoàn 308 vinh dự được Bác Hồ trực tiếp giao nhiệm vụ. Đây là một cuộc gặp gỡ đặc biệt, vào một thời điểm đặc biệt, bởi lúc này cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vừa thắng lợi; cách mạng Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới; nơi gặp là một địa linh: Đó là Đền Hùng, biểu tượng của cội nguồn dân tộc.
Tại bậc cửa thềm Đền Giếng (Đền Hùng – Phú Thọ), Bác căn dặn cán bộ, chiến sĩ vào tiếp quản Thủ đô phải giữ nghiêm kỷ luật, giữ gìn trật tự an ninh, bảo vệ tính mạng tài sản của nhân dân, chống mọi hành động phá hoại của kẻ thù. Phải bảo vệ công thương nghiệp, kể cả công thương nghiệp của ngoại kiều. Bộ đội phải giúp đỡ nhân dân, tuyên truyền giải thích cho nhân dân, không được làm điều gì phiền nhiễu nhân dân, sao cho từ cụ già đến em bé đều quý mến, tin tưởng. Giữ gìn phẩm chất bộ đội cách mạng. Không sa ngã, bắt chước lối sống không tốt. Cán bộ phải gương mẫu, gần gũi chiến sĩ, đoàn kết thương yêu nhau.
Bác nói về tình hình nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới. Bác nhắc nhở quân đội không vì hòa bình mà lơi lỏng tay súng. Còn đế quốc ở miền Nam ta còn phải xây dựng miền Bắc, giải phóng miền Nam. Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc còn rất nặng nề. Chính tại nơi đây, Bác Hồ đã có câu nói bất hủ để lại cho muôn đời con cháu mai sau: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” [1].
Lời nói ấy của Bác trở thành một lời hịch thiêng liêng của non sông đất nước, âm vang trong tâm hồn mỗi người con đất Việt ở khắp mọi miền, với mọi thế hệ. Lời căn dặn của Bác không chỉ nói với Đại đoàn 308 mà còn nói với toàn quân, toàn dân, không chỉ nói với thế hệ ngày ấy, thế hệ hôm nay mà còn nói với các thế hệ mai sau. Không chỉ mang giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống, lời nói ấy còn có nội hàm là một quy luật. Chỉ vẻn vẹn hai câu mà khái quát cả mấy nghìn năm lịch sử, rút ra quy luật tồn tại và phát triển muôn đời của đất nước và con người Việt Nam: “Dựng nước phải đi đôi với giữ nước”.
Chính bởi ý nghĩa sâu xa của Di tích Đền Hùng, nhân dịp giỗ Tổ Hùng Vương năm 2024, Đoàn chúng tôi đã hành hương về đây. Trước anh linh các Vua Hùng, Lãnh đạo hai đơn vị cùng các đồng chí trong đoàn tỏ lòng thành kính, tri ân sâu sắc trước công lao to lớn của các Vua Hùng đã có công dựng nước.

Ảnh: Đoàn công tác thắp hương tri ân các vị Vua Hùng tại Đền Giếng.

Ảnh: Đoàn công tác chụp ảnh lưu niệm tại Đền Giếng (Đền Hùng, Phú Thọ) – nơi Bác Hồ nói chuyện với Đại đoàn Quân Tiên Phong 308,
ngày 19-9-1954.

Ảnh: Nhà cách mạng Tô Hiệu và cây đào liệt sĩ đã trồng tại Nhà tù Sơn La. (Ảnh tư liệu).  

Nhà tù Sơn La do thực dân Pháp xây dựng ở nước ta vào những năm đầu của thế kỷ 20. Khởi thủy nó chỉ là Nhà tù hàng tỉnh với chức năng là giam giữ từ thường phạm. Từ khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo nhân dân ta vùng lên đấu tranh chống đế quốc, phong kiến thì Nhà tù Sơn La thay đổi hẳn tính chất. Đối tượng giam giữ không chỉ là tù thường phạm mà cả tù chính trị thuộc các đảng phái, trong đó chủ yếu là tù Cộng sản. Nhà tù Sơn La trở thành trung tâm giam cầm, đày ải những người yêu nước Việt Nam.
Năm 1930 chỉ có 24 người tù Cộng sản từ nhà giam Hỏa Lò bị “phát vãng” lên Sơn La. Tháng 12 năm 1944, Nhà tù Sơn La có 1007 tù nhân. Sơn La là một tỉnh miền núi cách xa Hà Nội. Chỉ có một con đường độc đạo là con đường số 41 (nay là đường Quốc lộ 6) trình độ dân trí còn thấp và thủa đó là một trong những vùng nổi tiếng “Nước độc rừng thiêng”. Không thể chém giết cùng một lúc hàng loạt những người dân Việt Nam yêu nước, nên thực dân Pháp đã thực hiện âm mưu hết sức thâm độc là lợi dụng khí hậu khắc nghiệt, kết hợp với chế độ ăn uống kham khổ, chế độ lao tù hà khắc, lao động khổ sai cực nhọc…  để giết dần, giết mòn cả thể xác lẫn tinh thần của người tù chính trị, điều đó đã thể hiện đầy đủ trong các các báo cáo của Công Sứ Sơn La Xanh – Pu – Lốp gửi Thống sứ Bắc kỳ: “Chỉ cần một thời gian không lâu, sốt rét, bệnh tật và công việc khổ sai sẽ tiêu hao chúng một cách êm thấm…”.
Tàn nhẫn hơn chúng dùng chế độ vật chất để mua chuộc biến những người lạc hậu thành hàng rào bao vây nhà tù, ngăn cách những người tù chính trị với đông đảo quần chúng nhân dân và lợi dụng sự khác nhau về phong tục tập quán, về ngôn ngữ để ngăn cản tuyên truyền cách mạng của các tù chính trị.
Tuy vậy, ngay từ lúc đặt chân tới Nhà tù Sơn La, những người tù Cộng sản đã ý thức được những khó khăn, nguy hiểm và sớm tìm được cho mình những phương thức hoạt động thích hợp để sống, để tiếp xúc với dân, gây dựng cơ sở cách mạng, để đấu tranh trực tiếp với kẻ thù, rèn luyện và chuẩn bị chu đáo hành trang cần thiết khi có điều kiện trở về với Đảng với tổ chức. Cũng ở nơi đây đã đào tạo cho cách mạng, cho Đảng nhiều cán bộ lãnh đạo xuất sắc như vậy: đồng chí Trường Chinh, Lê Duẩn, Nguyễn Lương Bằng, Lê Thanh Nghị, Đặng Việt Châu, Văn Tiến Dũng, Nguyễn Văn Trân… Đặc biệt, đồng chí Tô Hiệu được xem là cánh chim đầu đàn trong phong trào cách mạng tại Nhà tù Sơn La.
Đến với Nhà tù Sơn La, tận mắt quan sát những chứng tích còn sót lại và nghe hướng dẫn viên giới thiệu về những tội ác của thực dân Pháp cũng như tinh thần đấu tranh bất khuất, kiên cường của các chiến sĩ Cộng sản tại Nhà tù Sơn La, chúng tôi ai cũng rưng rưng, xúc động. Trước bàn thờ đơn sơ của đồng chí Tô Hiệu, Đoàn chúng tôi thắp nén tâm hương bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình đối với sự hi sinh cao cả của đồng chí cũng như của các bậc tiền nhân đã hy sinh vì nền độc lập tự do cho Tổ quốc.

Hòa chung với không khí “cả nước hướng về Điện Biên”, điểm đến cuối cùng của Đoàn chúng tôi là Điện Biên Phủ – Nơi làm nên chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” năm 1954. Chiến thắng Điện Biên Phủ “được ghi vào lịch sử dân tộc như một Bạch Đằng, một Chi Lăng, hay một Đống Đa của thế kỷ 20” [2]. Chiến thắng này là kết quả tất yếu của tinh thần yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc, trí thông minh, lòng dũng cảm cũng như sự nỗ lực phi thường, bất khuất của quân và dân ta, đặc biệt là sự chỉ đạo tài tình, sáng suốt của Trung ương Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Với tất cả tấm lòng thành kính, biết ơn, Đoàn chúng tôi đã kính cẩn dâng hương, tri ân các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh ở chiến trường Điện Biên Phủ.

Ảnh: Đoàn làm lễ thắp hương tại đền thờ liệt sĩ hy sinh ở chiến trường Điện Biên Phủ.

Ảnh: Trước cứ điểm Đồi A1

Ảnh: Trước hầm chỉ huy của tướng De Castries.
Đặc biệt, tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Đoàn chúng tôi được tận mắt chiêm ngưỡng bức tranh Panorama rộng hơn 3.000m2. Đây là bức tranh tròn lớn nhất Đông Nam Á, tái hiện 4.500 nhân vật, giữa chiến trận kéo dài: “Năm mươi sáu ngày đêm khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt” của quân và dân ta để làm nên chiến thắng lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.

Ảnh: Trước khung cảnh hào hùng về chiến thắng Điện Biên Phủ với những hình ảnh thể hiện sự đối lập giữa từng đoàn tù binh phía bên kia và
hình ảnh từng đoàn quân của ta vùng lên, với điểm nhấn lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên nóc hầm tướng De Castries.

Rời Điện Biên Phủ, kết thúc chuyến hành trình 3 ngày thật ý nghĩa, Đoàn chúng tôi ai cũng hân hoan, xúc động, tự hào và nguyện hứa sẽ luôn cố gắng học tập, công tác tốt, góp phần bảo vệ và xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu mạnh để xứng đáng với công dựng nước của các Vua Hùng và sự hy sinh của các thế hệ cha anh vì độc lập, tự do của Tổ quốc./.

Chú giải:
[1]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 9, tr.59.
[2]. Lê Duẩn: Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, vì độc lập, tự do, vì chủ nghĩa xã hội tiến lên giành những thắng lợi mới, Nxb. Sự thật, H.1970, tr.50.
 

Vương Nga – Trần Hà